Εγκύκλιος περί Ι. Εικόνων 2006

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΙΕΡΑ    ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ
ΓΟΡΤΥΝΗΣ    ΚΑΙ    ΑΡΚΑΔΙΑΣ

Εν Μοίραις, τη 2α Οκτωβρίου 2006

Αριθμ. Πρωτ.  1715
Αριθμ. Διεκπ.  958   Αριθμ. Φ. 11

Τοις
Αιδεσ. Εφημερίοις
της καθ ημάς Ιεράς Μητροπόλεως Γορτύνης και Αρκαδίας

Ως γνωστόν, ο,τι υπάρχει και επιτελείται εντός των Ι. Ναών είναι θεόθεν υποτεταγμένον εις τα θεσπισθέντα υπό των Αγ. Οικουμενικών Συνόδων, την Δογματικήν Διδασκαλίαν, τα άγια βιώματα των Πατέρων της Εκκλησίας ως και εις τας διαχρονικάς ακαταλύτους αξίας της Αγ. Ορθοδόξου Πίστεως και Παραδόσεως.

Η Θεία Λατρεία και αι διακονούσαι αυτήν λειτουργικαί τέχναι έχουσιν αφετηρίαν τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, την Αγίαν Γραφήν και την Ι. Παράδοσιν, εξελίχθησαν δε κατά τον σπουδαίον Καθηγητήν της Λειτουργικής Επιστήμης κ. Ιωάννην Φουντούλην, εν τη από των αιώνων διελεύση αυτών, εκ της Αποστολικής – μεταποστολικής εποχής του α αιώνος, εκ της περιόδου των διωγμών του β αιώνος – 313 μ. Χ., εκ της περιόδου της λειτουργικής ακμής του δ  – θ αιώνος – 1453 μ. Χ., εκ της τουρκοκρατίας – μεταρυθμίσεως ιε  – ιθ  αιώνος και εκ των νεωτέρων χρόνων.

Εν τη Ορθοδόξω Ανατολική Εκκλησία η Θ. Λατρεία και αι διακονούσαι αυτήν ι. τέχναι ηκολούθησαν τον παραδοσιακόν δρόμον παρά τους επιβουλευομένους αυτάς και τας περιπετείας της ιστορίας.

Δυστυχώς εις τους καιρούς εν οις ζώμεν, παρατηρούμεν την εξασθένησιν του λειτουργικού βιώματος και γνώσεως, την διασάλευσιν της λειτουργικής τάξεως, την ασέβειαν και την αδιαφορίαν δι όσα οι αιώνες έδωσαν εις την Εκκλησίαν.

Καθ ημέραν οδηγούμεθα εις μίαν απερίγραπτον κατάστασιν καθ ην ο καθ εις πράττει ο,τι αυτός νομίζει η ο,τι θέλει, επί ζημία του λειτουργικού Ορθοδόξου πνεύματος.

Εισήλθεν ο οδοστρωτήρ της εκκοσμικεύσεως και εκείνοι οίτινες αντιστέκονται και παραμένουν εν τω ακραιφνεί Εκκλησιαστικώ και παραδοσιακώ λειτουργικώ φρονήματι, φαίνονται πλέον εις τους οφθαλμούς των πολλών ως παρελθοντολόγοι, γραφικοί η ρομαντικοί νοσταλγοί περασμένων καιρών και χρόνων.

Οι αντίθετοι αυτών, οι λεγόμενοι νεωτερισταί, πασχίζουν δήθεν μόνον αυτοί δια την διακονίαν του λαού του Θεού, κρατούν δήθεν λεπτάς ισορροπίας -όπως λέγουν και γράφουν- αδιαφορούντες δια την ενθάρρυνσιν και την εξίψωσιν της Ρωμέϊκης Ορθοδόξου Παραδόσεως, μάλλον δε εξυψώνουν  εαυτούς, καταστρέφοντες την ωραιότητα της λειτουργικής Ορθοδόξου Παραδόσεως, μη συμβάλλοντες ουδόλως και ουσιαστικώς εις την αντιμετώπισιν των υπαρχόντων προβλημάτων εν ονόματι των οποίων παραχαράσσουν πλήρως εκείνα άτινα παρεδόθησαν υπό της Εκκλησίας.

Διερχόμενοι, λοιπόν, τους Ι. Ναούς της καθ ημάς Ι. Μητροπόλεως και έχοντες εντός ημών τους ως άνω προβληματισμούς και διαπιστώσεις, παρατηρούμεν πολλά και διάφορα παράτυπα, άτινα δια της μη επαρκούς μερίμνης υμών μεταβάλλουν προοδευτικώς, τα παραδοσιακά απ αιώνων παραδεδομένα υπό των Αγ. Πατέρων, εις αψύχους φολκλορικούς τύπους η διακοσμητικά υλικά ενός θρησκευτισμού ικανοποιήσεως εξωτερικών και μόνον κοινωνικών αναγκών και απαιτήσεων.

Εις τα πάμπολλα ταύτα αρνητικά, νοθευμένα και αντίθετα προς την Ορθοδοξίαν, εντάσσονται και αι εικόνες του «γλυκερωτάτου» ανθρωπόμορφου κόσμου της αναγεννησιακής δυτικής τεχνοτροπίας ως και η τοποθέτησις αυτών, αλλά και εκείνων των της Παραδόσεως, εις εντελώς ακαταλλήλους χώρους και σημεία των Ι. Ναών, παρά τα υπό της Εκκλησίας και της Επιστήμης της Θεολογίας καθιερωθέντα εν τη λεγομένη αγιοκατατάξει, το που δηλαδή τίθεται η Αγιογραφία ή η Ι. Εικών, ενός εκάστου των Αγίων.

Παρά ταύτα, άπαντες ωμιλούμεν και κοπτόμεθα περί παραδόσεως και περί προβολής αυτής. Πως όμως επιτρέπομεν την ύπαρξιν εισέτι εις τους Ι. Ναούς δυτικοτρόπων αναγεννησιακών εικόνων, μη αναλαμβάνοντες  προσπαθείας διορθώσεως των οπόσπωτε τυχουσών παρεκτροπών; Διατί δεν ενημερώνομεν ποιμαντικώς και διαρκώς τους ανθρώπους το διατί δεν επιτρέπονται εν τη Εκκλησία αι εικόνες αύται, ως μη έχουσαι δηλαδή καμμίαν μαρτυρίαν και αληθινήν παράδοσιν;

Διατί δεν επιμελούμεθα ως Κρήτες, με προσοχήν και προγραμματισμόν την κατασκευήν Ι. Εικόνων με τα παραδοσιακά χρώματα και τα λιτά σχέδια της μυστικώς φωτοβολούσης Κρητικής Σχολής;

Εις τα ερωτήματα αυτά και άλλα τινά αι απαντήσεις αναμφισβητήτως υπάρχουν εντός υμών και είναι εύκολον όταν το επιθυμούμεν διακαώς να εύρωμεν την λύσιν, εντός βεβαίως των κανονικών πλαισίων της Ι. Παραδόσεως.

Δεν είναι δυνατόν με μίαν μικράν και πρόχειρον εγκύκλιον ημών να περιγράψωμεν την αξίαν της Ορθοδόξου Εικονογραφίας, τας συνεπείας εκ της απομακρύνσεως εξ αυτής ως και την σωρείαν των πολυπικοίλων δογματικών λαθών και αποκλίσεων των δυτικών εικόνων.

Επιθυμούμεν μόνον να θέσωμεν υπ όψιν υμών τον έντονον προβληματισμόν και την θλίψιν ημών, ως επί παραδείγματι, να βλέπωμεν εις καταγράφους βυζαντινούς Ι. Ναούς να επικρέμανται εντός αυτών δυτικαί εικόνες του χειρίστου είδους η να καταστρέφωνται τοιχογραφίαι η να κατασκευάζωνται Ι. Εικόνες άνευ ουδεμίας λεπτότητος η βασικής επιμελείας.

Η βυζαντινή αγιογραφία έχει μεταισθησιακόν χαρακτήρα, δηλαδή πνευματικόν, δια να έλθουν οι πιστοί εις επαφήν μετά του αγίου. Η τέχνη της αναγεννήσεως απευθύνεται εις τας αισθήσεις του ανθρώπου, δεν είναι μεταισθησιακή, αλλά αισθητική, σαρκική, ουχί πνευματική.

Η Ορθόδοξος αγιογραφία έχει λειτουργικόν περιεχόμενον το οποίον ουδέποτε αποχωρίζεται. Δεν αναπαριστάνει απλώς θρησκευτικά θέματα, όπως η δυτική τέχνη, αλλά εφράζει τον υπερβατικόν κόσμον του Θεού.

Ο κ. Κων/νος Καλοκύρης, Ομότιμος Καθηγητής της Χριστιανικής και Βυζαντινής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, γράφει: «…και οι μεν ετερόδοξοι αγνοούν η αδιαφορούν, αλλά το λυπηρό είναι ότι και ημέτεροι, μάλιστα της υπευθύνου Εκκλησίας δεν έχουν όλως οικειωθεί το πνεύμα της Ορθοδόξου Αγιογραφίας. Σ αυτό τουλάχιστο οδηγεί η ύπαρξη σε Ορθοδόξους Ναούς κάθε τι κοσμικόφρονης τεχνοτροπίας, έργων που ακολουθούν δυτικά πρότυπα, αλλά και δογματικώς ύποπτα.»

Έχοντες ανάγκην ανανήψεως εξ αυτής της καταστάσεως, πρέπει να συμβουλευώμεθα την Εκκλησίαν. Δεν είναι εντροπή να είπωμεν το δεν ξέρω, θέλω να μάθω. Δεν πρέπει να αισθανώμεθα ιδιοκτήται της Εκκλησίας, αλλά διακονηταί των Ι. Μυστηρίων και αγίων πραγμάτων αυτής.

Δι ημάς δε οίτινες κατοικούμεν, κατά προνομιακόν τρόπον, τους Αγίους Τόπους της Κρήτης, τους Αγίους Τόπους της Εκκλησίας των Γορτυνίων, είναι διπλή η ευθύνη της αποκλίσεως εκ των βυζ. Ι. Εικόνων.

Η Ι. Μητρόπολίς μας είναι ο τόπος εις το οποίον δεν θα έπρεπε να υπάρχη ούτε μία Ι. Εικών, ξένη προς την Ορθοδοξίαν, διότι εξ αυτής ανέτειλε το φως του Χριστού, η Αγία Αποστολική Παράδοσις, η αληθής εις Χριστόν Πίστις και εν αυτή εκρατήθησαν, έως των ημερών μας, Άγια, Παραδοσιακά Εικονίσματα και Αγιογραφίαι.

Εντελλόμεθα ουν, όπως, κατά τα παραδεδομένα και την κρατούσαν εν τη Εκκλησία ημών τάξιν και εκ φιλοτίμου προς τον Ιερόν Τόπον τον οποίον κατοικούμεν, όπως απομακρύνητε τας προκλητικάς αναγεννησιακάς εικόνας εκ των Ι. Χώρων της Λατρείας, τας μη ιστορικής αξίας, όπως ακριβώς και φιλοτίμως επράξατε, μετά πνεύματος υπακοής προς την Ι. Παράδοσιν της Εκκλησίας, και δια την απομάκρυνσιν των αναισθήτων ηλεκτρικών κανδηλών εκ των Ι. Ναών και των κανδηλών εκ των Αγίων Τραπεζών, παραμεινάντων επ αυτών μόνον των κηρίων. Τα εν τη Εκκλησία ευρισκόμενα είναι καταστάλαγμα αγίας διαχρονικής ισχύος και αξίας. Να κρατήσωμεν αληθώς την λεγομένην Βυζαντινήν Παράδοσιν και τεχνοτροπίαν. Να μη νομίζωμεν ότι τα γνωρίζωμεν όλα.

Επειδή δε η Εκκλησία προσπαλαίει, ταις των καιρών δυσκολίαις, ίνα διακρατήση την Ι. Παράδοσιν αυτής, οσημέραι δε επαπειλούσης και της φοβεράς εκκοσμισκεύσεως, γνωρίζομεν ότι δια της υπ αριθμ. 5/4-8-2006 Αποφάσεως του Μητροπολιτικού Συμβουλίου της καθ ημάς Ιεράς Μητροπόλεως, εσυστήθη «Συμβουλευτική Επιτροπή ιστορίσεως και ευπρεπισμού  Ιερών Ναών και Ιερών Μονών της Ιεράς Μητροπόλεως Γορτύνης και Αρκαδίας», όπως ακριβώς εσυστήσαμεν ήδη Τεχνικήν Υπηρεσίαν εν τη Ιερά ημών Μητροπόλει, δια τας κατασκευστικάς ανάγκας και τεχνικά προβλήματα των Ι. Ναών, και ανετέθη εις επαΐοντας η σύνταξις του Κανονισμού λειτουργίας αυτής, δηλαδή θα περιέχη άπαντα τα αφορόντα εις τα των Εκκλησιαστικών τεχνών εν τοις Ιεροίς Ναοίς.

Έχοντες βεβαίαν την ελπίδαν ότι συν τω χρόνω θα απομακρύνωνται εκ των Ι. Ναών αι προκλητικαί αναγεννησιακαί εικόνες και ότι του λοιπού ουδεμία άλλη θα κατασκευάζεται άνευ γνώμης της ως άνω «Συμβουλευτική Επιτροπή ιστορίσεως και ευπρεπισμού  Ιερών Ναών και Ιερών Μονών της Ιεράς Μητροπόλεως Γορτύνης και Αρκαδίας», ευλογούμεν πατρικώς τας καλάς και τας συμφώνους προς την Ι. Παράδοσιν προσπαθείας υμών, τας επ αγαθώ και πνευματική προόδω του ευλογημένου λαού του Θεού.-

Εν Χριστώ ευχέτης
Ο Μητροπολίτης
† Ο Γορτύνης και Αρκαδίας Μακάριος