Ιερά Μητρόπολις Γορτύνης και Αρκαδίας
Η πίστη στο Θεό νικά τη σκληροκαρδία
Αγαπητοί μου με πολύ χαρά ευρίσκομαι πλησίον σας απόψε κατά την έναρξη των ομιλιών σας φέτος και αισθάνομαι την ανάγκη να σας ευχαριστήσω για την πρόσκλησή σας και να σας ευχηθώ να έχετε από τον Κύριο Ιησού Χριστό, κάθε ευλογία και ουράνια χαρά στην ζωή και το έργο σας.
Εισερχόμεθα αμέσως στο θέμα μας, η πίστη στο Θεό νικά την σκληροκαρδία, χωρίς προλόγους και ανάγνωση της σημερινής Ευαγγελικής περικοπής, διότι αφ΄ ενός την γνωρίζετε και αφ΄ ετέρου για να δώσουμε χρόνο σε συζήτηση μετά την ταπεινή αυτή προσέγγιση του εν λόγω θέματος.
Μια έκδηλη εσωτερική τραγωδία του ανθρώπου μέσα από τις πολλές και σύγχρονες είναι και η σκλήρυνση της καρδίας, δηλαδή εκείνη του εσωτερικού κόσμου και των διαλογισμών του ανθρώπου.
Η ψυχή του ανθρώπου όταν είναι σκληρόκαρδη μοιάζει με την κατάσταση που λίαν χαρακτηριστικώς περιγράφει η σημερινή ευαγγελική περικοπή, που αναγνώστηκε το πρωί στις Εκκλησίες και η οποία λέει στο κατά Λουκά Άγιο Ευαγγέλιο, κεφάλαιο 8 παράγραφος 11-12 ότι: “Ο σπόρος σημαίνει το λόγο του Θεού. Εκείνοι δε που ομοιάζουν προς το έδαφος, το οποίο είναι πλησίον εις το δρόμο είναι αυτοί που ήκουσαν απλώς και μόνο το λόγο. Έπειτα έρχεται ο διάβολος και αφαιρεί το λόγο από τας καρδίας των δια να μη πιστεύσουν εις το λόγο και σωθούν”.
Η αφαίρεση λοιπόν του λόγου του Θεού από τις καρδιές των ανθρώπων, κατάσταση δαιμονική, οδηγεί στην απιστία και στην απώλεια και η αφαίρεσή του πριν την απώλεια, γίνεται εμφανής από την ανελέητη κατάσταση της σκληροκαρδίας. Ας θυμηθούμε εδώ το χωρίο από τον Άγιο Ματθαίο, τον Ευαγγελιστή: “εκ γαρ της καρδίας εξέρχονται διαλογισμοί πονηροί, φόνοι, μοιχείαι…ταύτα εστί τα κοινούντα τον άνθρωπον (Ματθ. 15, 19)
Μοιάζει δηλαδή η καρδιά με ένα σφουγγάρι που όσο ξεραίνεται προοδευτικά από την τροφοδοσία του νερού και εν προκειμένω του λόγου του Θεού, γίνεται σιγά – σιγά σκληρό και άχρηστο, μέχρι ότου καταντήσει μη κατάλληλο για την αφαίρεση ή την απάλειψη των ισχυρών ακαθαρσιών.
Αξίζει μάλιστα να αναφέρουμε, ότι ο σπόρος του Θεού που έπεσε πάνω στις αγκάθες που αναφέρει το Άγιο Ευαγγέλιο – ως αγκάθες παρομοιάζονται εκείνοι που άκουσαν αυτόν, δηλαδή τον λόγο, αλλά ένεκα μεριμνών και ηδονών πνίγηκαν από αυτές – αν και ήταν αγκάθες που πνίγουν το λόγο του Θεού και δεν τον αφήνουν να αυξηθεί, με την προσπάθεια της εκρίζωσής τους, δύναται στην συνέχεια ο λόγος του Θεού να αφεθεί, να βλαστήσει και να θρέψει την καρδιά και τον έσω της καρδίας άνθρωπο.
Εκείνοι όμως οι άνθρωποι που γίνονται σκληρόκαρδοι, δεν ομοιάζουν απλώς με τις αγκάθες που καταπνίγουν τον λόγο του Θεού, αλλά όπως αναφέρει ο Άγιος Ευαγγελιστής Λουκάς είναι: “οι παρά την οδόν” (Λουκ. 8, 12) δηλαδή αυτοί που ευρίσκονται πλησίον του δρόμου, στην άκρη της πορείας του δρόμου του Θεού.
Πρέπει μάλιστα να προσέξουμε πολύ εδώ διότι οι παρά την οδόν, οι παραστρατημένοι, είναι εκείνοι που στην συνέχεια και στον ίδιο στίχο του Ιερού Ευαγγελίου, γίνονται οι άνθρωποι οι χωρίς καρδιά. Πώς; Να πως, μας λέγει το Ιερό Κείμενο: “είτα έρχεται ο διάβολος και αίρει τον λόγον από της καρδίας αυτών”.(Λουκ. 8, 12)
Έρχεται ο διάβολος και αίρει, σηκώνει, παίρνει κάθε άγιο, κάθε καλό από την καρδιά, το σπουδαίο αυτό κέντρο της υπάρξεως, αφήνοντας στον άνθρωπο την γεύση μόνο της εγωιστικής αρετής και προσπαθείας, για την οποία ο κάθε προσπαθών άνθρωπος νομίζει ότι είναι και η προσπάθεια του Θεού μέσα μας και εν συνεχεία και εν συνεργασία μαζί μας, η διάνοιξη της έσω οδού, της εν Αγίω Πνεύματι προωθουμένης.
Ο δρόμος είναι η πορεία μέσα στην χάρη, το ταξίδι μέσα στην Βασιλεία του Θεού, η αδιάρρηκτη ένωση με το Σώμα του Χριστού, την Αγία Του Εκκλησία. Δεν έχει παράδρομους αυτή η προσπάθεια, τέτοιους σαν εκείνους όπου ο σπόρος πέφτει εδώ και κει, στις αγκάθες, στις πέτρες ή στις άκρες του δρόμου.
Η Ορθόδοξη πνευματικότητα και εμπειρία δεν γνωρίζει άλλο δρόμο από την Εκκλησία, το μυστικό Σώμα του Χριστού. Την οδό και μόνον την οδό που αρχίζει και τελειώνει μέσα στο μυστήριο του Θεού, το διακονούμενο εντός της Αγίας Εκκλησίας και της ενότητος των πιστών. “Η αδελφική ενότητα των ανθρώπων έχει βάθος οντολογικό. Και η αμαρτία έχει ακριβώς προσβάλει επικίνδυνα αυτή την ανθρώπινη ενότητα. Αποκαταστάθηκε όμως από τον Χριστό, ο οποίος ενσωμάτωσε το ανθρώπινο γένος στον εαυτό του και απέδωσε στους ανθρώπους την χαμένη δυνατότητα να ενώνονται μεταξύ τους. Το αληθινό κοινοτικό πνεύμα δεν είναι κατορθωτό παρά μόνο με τη συμμετοχή στην ανθρωπότητα του Σαρκωθέντος Λόγου”. (π. Γ. Φλωρόφκυ, Το Σώμα του ζώντος Χριστού)
Οι ευρισκόμενοι παρά την οδό είναι πολλοί. Αυτοί πού φυτοζωούν, τρέφονται λάθρα, χωρίς την ενότητα με το μυστικό Σώμα του Χριστού, αλλά με φυσικά συναισθήματα και πέραν της πνευματολογικής και εκκλησιολογικής ενότητας και εμπειρίας.
Για τούτο και η ζάλη αυτών των ψυχών, η προερχομένη από την άρνηση του Θεού που είναι η τέλεια αποχή από τον λόγο Του, είναι κατ΄ ουσίαν μια ασιτία, η οποία προοδευτικά οδηγεί σε μια αρνητική σιωπή, ή μια αόριστη πίστη, γεμάτη από προκαταλήψεις και ιδεοληψίες.
Η λάθρα τροφή από την άλλη δεν είναι κατάσταση ασιτίας είναι ζωή και αντίληψη μέσω μιας μισοζάλης, θα λέγαμε, που έχει και αντιλαμβάνεται τα γύρω και τα έσω ως παραίσθηση, από αίσθηση, ή από πλήρη αποχή παντός καρπού, δηλαδή μέσω μιας πλανεμένης εικόνας και θέας των πραγμάτων, αφού η μισή τροφή σ΄ αφήνει να μιλάς και να επικοινωνείς έστω με κάτι.
Οι παράδρομοι αυτής της οδού, που αίρουν την χαρά της μόνης γεύσης και της τέλειας απόλαυσης των αιωνίων αγαθών του Θεού και η πνευματική ψευτοαυτάρκεια από τα ψιχία των παραποτάμων καλλιεργεί παράξενους χαρακτήρες και ψυχές μεταξύ των οποίων κύρια θέση κατέχει ο σκληρόκαρδος άνθρωπος.
Κυρίως παρατηρείται σ΄ αυτούς τους χαρακτήρες μια αδιόρθωτη σκληρότητα, μια τεράστια φιλαυτία, μια σιδηροκατασκευασμένη αναλγησία, ένας νάρκισσος άνθρωπος χωρίς καρδιά, διαβολεμένος. Ασυγκίνητος μπρος στο πόνο ή ακόμα και στο μεγαλείο της χαράς, κινούμενοι αυτοί οι τύποι μόνο από φθόνο και συναρπαγές του μισόκαλου διαβόλου και “ έρχεται ο διάβολος και αφαιρεί το λόγο από τας καρδίας των δια να μη πιστεύσουν εις το λόγο και σωθούν”. (Λουκ. 8, 12)
Κάθε καλός ποιμήν και κάθε αγωνιών άνθρωπος του Θεού, μέσα από την συνολική μέχρι σήμερα βιωμένη πορεία της Εκκλησίας, διαπιστώνει είτε μέσω των αγίων συγγραμμάτων, είτε μέσω των διδασκαλιών, είτε μέσω των μαρτυριών, ότι ο λόγος που πέφτει παρά την οδόν σήμερα, φωτογραφίζει με καθαρότητα την πίστη των άπιστων πιστών, και αναφερόμαστε σ΄ αυτούς γιατί είναι μια κατηγορία ανθρώπων που γιατρεύονται πάρα πολύ δύσκολα, αλλά περιφέροντες και το τραύμα τους κάνουν και άλλους να τους μιμούνται.
Σ΄ αυτή την απευκταία κατάσταση το πουρί του έσω ψυχικού κόσμου γιγαντώνεται και ομοιάζει σε πάχος σαν με λίθο μεγάλο που κατασκεπάζει η σκιάζει στην περίπτωση της υποκριτικής αποκρύψεώς του, κάθε φίλτρο οικτιρμών και εν Χριστώ αγάπης, ανοχής και υπομονής, μέσα στο πλαίσιο της μιμήσεως της αφάτου ανοχής και μακροθυμίας του Παναγάθου Θεού.
Αυτός όμως ο Οικτίρμων Θεός έδωσε πρώτον στους ανθρώπους “καρδίαν του διανοείσθαι”(Σειράχ 17,6) δηλαδή πως θα ακούει αυτή η καρδιά τον λόγο του Θεού. Εδώ σ΄ αυτό το σημείο μας λέγει η Καινή Διαθήκη: “βλέπετε ουν πως ακούετε”. (Λουκ. 8-18) Να ακούετε, λέει, την διδασκαλία μου με καθαρή καρδιά και να την βάζετε μέσα σας με τέτοιο τρόπο, ώστε να την κατανοείτε για να γίνετε τέλειοι διδάσκαλοι της αληθείας. Συνεχίζει δε στον ίδιο στίχο “ός γαρ εάν έχη, δοθήσεται αυτώ, και ός εάν μη έχη και ό δοκεί έχειν αρθήσεται απ΄ αυτού”. Διότι σε κείνο που ακούει πρόθυμα την αλήθεια και την κατέχει θα του δοθεί μεγαλύτερη γνώση και φωτισμός, από εκείνο όμως που δεν κατέχει την αλήθεια, θα του αφαιρεθούν και εκείνα που νομίζει ότι ξέρει και κατέχει.
Εν συνεχεία μετά την γνώση και του ορθώς ακούειν, ο Κύριος έδωσε το πρόσταγμα για την απόκτηση μιας νέας καρδιάς λόγου και πίστεως, άγνωστη στο κόσμο της κατάκτησης και της εγωιστικής ανόδου και κατοχής των χαρισμάτων Του. Είπε ο Θεός για “καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην (ψαλ. 50,19) για να μη προστίθενται οι ψυχές εκείνες που τον αγαπούν και θέλουν να έχουν από την ταπείνωση του Θεού, στην παράταξη των ευρισκομένων παρά την οδό, την μερίδα δηλαδή εκείνη που μέσα της γεννήθηκε “καρδία ανήκοος και απειθής” (Ιερ. 5,23), και “καρδία απερίτμητη”. (Λευιτ. 26,41)
Κατόπιν ο Θεός οδηγεί την καρδία στην είσοδο μιας ανείπωτης για την λογική κατάσταση, όπου ακόμα και αν αδικείσαι, ακόμα και αν σφάζεσαι, ακόμα και αν διασύρεσαι, ακόμα και αν δέρνεσαι, η καρδία σου μένει αμετακίνητη και μακριά παντός εγωιστικού ρύπου, αφού έχει κάνει πλέον μια οριστική ένωση με τον Θεό, σε τέτοιο βαθμό, ώστε η καθ΄ ημέραν αυξανόμενη καθαρότητά της να είναι η καρδιά, η καρδιά μετά την Ανάσταση, η αναστάσιμη καρδιά, η καρδία των μαθητών του Χριστού, η “καιομένη” (Λουκ. 24, 32 )καρδία από τον πράο και ταπεινό “τη καρδία” (Ματθ. 11,26) Ιησού Χριστό, ώστε η αγάπη να είναι “η αγάπη ήν ηγάπησάς με εν εαυτοίς ή καγώ εν αυτοίς”. (Ιωάν. 17,26) όπως λέγει ο Κύριος, αγάπη που από δω και πέρα διανοίγεται στην αιωνιότητα και στο ατελεύτητο που είναι η αγάπη του Θεού με όλη την διάνοια και με όλη την καρδιά. “αγαπάν Κύριον τον Θεόν σου εξ όλης της καρδίας σου και εξ όλης της ψυχής σου…” (Δευτ. 30,6)
Ασφαλώς εδώ πρέπει να πούμε ότι το θέμα μας δεν είναι η καρδία αλλά η σκληροκαρδία. Έπρεπε όμως να αναφερθούν έστω και ενδεικτικά τα παραπάνω με τις ελάχιστες αυτές βιβλικές αναφορές για να φανεί το υπόβαθρο της αναζητήσεως στο φοβερό πρόβλημα της σκληροκαρδίας.
Χωρίς την κατανόηση της εμπειρίας της Εκκλησίας η παρρησία των πολλών που λένε μας εμείς τα ξέρουμε αυτά δεν αναχαιτίζεται. Αυξάνει την πίστη, πια πίστη όμως της απερίτμητης καρδίας που συλλογάται για το Θεό, αλλά δεν βιώνει τα του Θεού.
Αυτοί οι λογισμοί είναι και η καθημερινή τροφή του σκληρόκαρδου ανθρώπου. Ο υπολογισμός της ζημίας ή του κέρδους που οδηγεί στην σύγκριση με τον άλλο, την ευτυχία ή την δυστυχία του και τότε ο φθόνος ή καλλίτερα ο υφέρπων ζηλότυπος άνθρωπος, προτιμά να παραμένει στην άκρη της οδού, παρά την οδόν, παρά να έλθει εις κοινωνίαν μετά Θεού και πάντων των αδελφών, εις την καλήν γην, γιατί εκεί πρέπει να εγκαταλείψει την αποκλειστικότητα της εγωιστικής μοναδικότητας, της παράταιρης απομόνωσης που καλλιεργεί την απροσπάθεια και αναπτύσσει τα ζιζάνια.
Όταν το Ευαγγέλιο ομιλεί για πίστη που νικά και εν προκειμένω την σκληροκαρδία, δεν καλεί σε ένα στρατωνισμό “καλών κ΄ αγαθών” ανθρώπων. Δεν καλεί σε ένα όμιλο διανοητών ή μη αντιδρώντων και ακουόντων. Ούτε σε μια υπερέχουσα στρατιά προβαλλομένων αθλητών και ηγητόρων.
Είναι κλήση στην μόνη οδό και αλήθεια εκφραζόμενη δια των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος και μάλιστα δια της ταπεινώσεως που δεν ανέχεται ούτε για αστείο την συνύπαρξη με μια σκληρή καρδιά, έστω και αν αυτή ψευδώς φωνάζει ότι πιστεύει στο Θεό.
Αυτό είναι επίσης ένα από τα παράγωγα της σκληροκαρδίας δηλαδή η διψυχία, η διχασμένη καρδιά. Ο λόγος του Θεού καλεί και λέγει: “αγνίσατε καρδίας δίψυχοι” (Ιάκ. 4,8) δηλαδή καθαρίσετε την καρδιά σας, το εσωτερικό σας δίβουλοι άνθρωποι που μια είστε με τον Θεό και μια με τα πράγματα τα κοσμικά, εκείνα που δεν θέλει ο Θεός.
Ακόμα ο σκληρός γίνεται αγνώμων προς το Θεό διότι αν και ο ποιητής των πάντων και Παντοδύναμος, “εταπείνωσεν εαυτόν γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού”. (Φιλιπ. 2,8)
Όχι μόνο βέβαια προς τον Θεό, αλλά και στο συνάνθρωπο όπου η σκληροκαρδία μετατρέπεται σε αχαριστία. Τότε οι τύποι της αχαριστίας γίνονται τριών ειδών όπως έχει γραφεί:“Εκείνοι που ξεχνούν το καλό, εκείνοι που σε βάζουν να το πληρώσεις ακριβά και εκείνοι που σε εκδικούνται”.
Εδώ τώρα θα φανεί από όλους μας, πόσο αγαπούμε το Θεό, ακούομε το λόγο του και θέλουμε η καρδιά μας να είναι μαλακή σαν προζύμι. Να μη εκδικηθούμε ποτέ είτε εν δικαίω, είτε εν αδίκω. Να μη αφήσουμε την καρδιά μας να κατακλυστεί από το πουρί της σκληρότητας. Να τρέχουμε στην ευθεία και ανηφορική οδό του Γολγοθά Του, να μένουμε παιδιά στην φάτνη Του, ποιμένες στην αναμονή Του, καρτερικοί στα μαστιγώματα, εδραίοι στην πίστη ως οι Άγιοι, στοργικοί σε κάθε άνθρωπο, ακόμα και στους εχθρούς μας, καρδιά καιομένη για την βασιλεία Του, λύχνος και σταμνοστάτης για την ανάπαυση και την αναψυχή έστω και ενός ανθρώπου, μιας ψυχής. Να ευλογούμε και να μη καταριόμαστε, κατά το λόγο του Κυρίου “ευλογείτε και μη καταράσθε” (Ρωμ. 12, 14) Η πίστη νικά την σκληροκαρδία. Αυτή η πίστη που νίκησε τον κόσμο.
† O Κνωσού Μακάριος
(Ομιλία που έγινε στην ΓΕΧΑ Ηρακλείου στις 17-10-2004)
