Θ. Λειτουργία και επιμνημόσυνη δέηση υπέρ αναπαύσεως των εκ Καμαρών εκτελεσθέντων υπό των Γερμανικών στρατευμάτων κατοχής, Μάιος 2015

Πανηγυρικός λόγος γιά τούς ἐκτελεσθέντες καί τό ὁλοκαύτωμα τῶν Καμαρῶν (Μάϊος 2015)
τοῦ κ. Ἀντωνίου Κουτεντάκη, Θεολόγου, ὑπ. Διδάκτορος Θεολογίας Παν/μίου Ἀθηνῶν

Σεβασμιώτατε μητροπολῖτα Γορτύνης & Ἀρκαδίας,
ἐντιμότατε κύριε βουλευτά,
ἐῤῥίτιμος κυρία ἀντιπεριφερειάρχης Κρήτης,
ἐῤῥίτιμος κυρία ἀντιδήμαρχος Φαιστοῦ,
ἀξιότιμοι κύριοι ἐκπρόσωποι τῶν ἀρχῶν,
σεβαστοὶ Πατέρες,
ἀγαπητοὶ κυρίες καὶ κύριοι.
Πολὺ εὔστοχα εἶχε κάποτε πεῖ ὁ ἰσπανοαμερικανὸς φιλόσοφος George Santayana πὼς ὅποιος δὲν θυμᾶται τὸ παρελθόν του εἶναι καταδικασμένος νὰ τὸ ξαναζήσει. Μεγάλο πράγμα ὄντως ἡ μνήμη, γι’ αὐτὸ κὶ ἐμεῖς σήμερα συναθροισθήκαμε σὲ τοῦτον ἐδῶ τὸν χῶρο μὲ ἕναν καὶ μόνο σκοπό. Νὰ θυμηθοῦμε τί ἔγινε πρὶν ἀπὸ 8 δεκαετεῖες.
Ἡ Ἰταλία, ἐντὸς τοῦ εὐρυτέρου φασιστικοῦ παραληρήματός της γιὰ κυριαρχία ἐπὶ ὁλοκλήρου τῆς ὑφηλίου μαζὶ μὲ τὴν Γερμανία καὶ τὴν Ἰαπωνία, κήρυξε τὸν πόλεμο κατὰ τὴν 28η Ὀκτωβρίου τοῦ 1940 στὴν Ἐλλάδα, ἡ ὁποία ἀκόμη δὲν εἶχε καταφέρει νὰ ἐπανακάμψει καὶ νὰ ἐπουλώσει τὶς αἱμόφυρτες πληγές της ἀπὸ τὴν μικρασιατικὴ τραγωδία τοῦ 1922. Οἱ Ἕλληνες πολεμιστὲς μὲ ἠθικὸ ἄκαμπτο, παρὰ τὶς κακουχίες καὶ τὶς ἀντιξοότητες, μὲ μόνη παρηγοριά τους τὴν πίστη τους στὸν Θεό, τὴν ἐλπίδα στὴν Ὑπέρμαχο Στρατηγό, Ἐκείνη ποὺ πλειστάκις, ὅπως καταγράφουν τὰ ἀρχεῖα τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου Στρατοῦ, ὀφθαλμοφανῶς εἶχε παρουσιασθεῖ καθοδηγοῦσα καὶ ἐνισχύουσα τοὺς Ἕλληνες στρατιῶτες ὅπως πάλαι ποτὲ τὸν Μωυσῆ, καὶ τὴν ἀφοσίωσή τους στὰ ὑψηλὰ ἰδανικά, νικηφόροι προέλαυναν, παρὰ τὶς ἀπώλειες συνυπολογιζομένων καὶ 8 νεκρῶν Καμαριανῶν, στὰ ἑλληνοαλβανικὰ σύνορα μέχρι τὴν εἰσβολὴ τῶν γερμανικῶν δυνάμεων κατὰ τὴν 6η Ἀπριλίου τοῦ 1941.
Μετὰ τὴν κατάληψη τῆς ὑπολοίπου Ἑλλάδος, κατὰ τὴν 1η Ἰουνίου κατελήφθη ἡ Κρήτη, τὸ ἔσχατο ἑλληνικὸ ἔδαφος μετὰ ἀπὸ 10ήμερη ἐπιχείρηση, ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ ὑποστεῖ πλέον κακουχίες καὶ δεινὰ ἀπερίγραπτα. 3 ἔτη φόβου, στερήσεων, ἁρπαγῶν, πόνου, αἵματος, θανάτου. Ἡ βαναυσότητα καὶ ὠμότητα τῶν αἱμασταγῶν κατακτητῶν ἦταν ἄνευ προηγουμένου. Ἄγνωστες σὲ αὐτοὺς οἱ λέξεις «ἔλεος», «ἀνθρωπισμός», «δεοντολογία». Παρὰ ταῦτα, οἱ ὑπόδουλοι ἤλπιζαν, ἀντιστέκοντο. Ὁμάδες ἀνταρτῶν μὲ κάθε τρόπο καὶ μέσο ἔβαλλαν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, ὁ ὁποῖος γινόταν ἀκόμη πιὸ ἀπάνθρωπος καὶ κτηνώδης προβαίνων σὲ ἀντίποινα ποὺ μόνον ἀῤῥωστημένος νοῦς δύναται νὰ συλλάβει.
Λεηλασίες νοικοκυριῶν καὶ περιουσιῶν, ἐκτελέσεις ἀμάχων, γυναικῶν, ἀκόμη καὶ μικρῶν παιδιῶν καὶ ὁμηρίες ἀνδρῶν ἦταν οἱ συνήθεις τακτικὲς τῶν ναζιστῶν Γερμανῶν, ὥς που ἐξαπέλυσαν ὅλο τους τὸ μαῖνος καὶ τὴν διαστροφὴ μὲ αἰτία τὴν ἀπαγωγὴ τοῦ ὑποστρατήγου Κράιπε. Ὅπως διαβάζουμε στὴν Ἔκθεσι τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς Διαπιστώσεως Ὠμοτήτων ἐν Κρήτῃ: «Τὸ χωριὸ Καμάρες ἐκυκλώθη τὴν 3η Μαΐου 1944. Οἱ ἄνδρες του συνελήφθησαν καὶ ὡδηγήθησαν στὶς Μοῖρες, ἐνῷ τὰ γυναικόπαιδα ἐκλείσθησαν ἐντὸς τῆς ἐκκλησίας. Μετὰ ἀπὸ 2 ἡμέρες ἔδωσαν ἄδεια στὶς γυναῖκες νὰ παραλάβουν ἀπὸ τὰ σπίτια τους ὅ,τι πολύτιμο εἶχαν καὶ νὰ τὸ φυλάξουν στὴν ἐκκλησία ὅπου θὰ ἦταν ὑποτίθεται ἀσφαλές. Ἔτσι, οἱ Γερμανοὶ βρῆκαν συγκεντρωμένη τὴν λία τους χωρὶς νὰ κοπιάσουν. Ἀκολούθως, ἔβαλαν δυναμίτιδα καὶ φωτιὰ καὶ κατέστρεψαν τὸ χωριό. Κατεστράφη καὶ τὸ σχολεῖο, ἐνῷ ἡ ἐκκλησία λεηλατήθηκε πλήρως. Πῆραν μέχρι καὶ τὰ κεραμίδια ἀφήνοντας μόνον τοὺς 4 τοίχους. Ἀπὸ τοὺς ἄνδρες στὶς Μοῖρες κρατήθηκαν 30 οἱ ὁποῖοι καὶ ἐθανατώθησαν μὲ τρόπο ἄγνωστο. Οἱ ὑπόλοιποι ἀφέθησαν ἐλεύθεροι ὑπὸ τὸν ὅρο νὰ μὴν ἐπιστρέψουν στὸ χωριό τους.»
Οἱ Καμαριανοὶ εἶδαν τὸ βιός τους νὰ ἁρπάζεται, τὰ σπίτια τους νὰ καίγονται, τὴν ζωή τους νὰ καταστρέφεται. Μόνο τους καταφύγιο πλέον τὰ πέριξ χωράφια καὶ τὰ σπήλαια, ὅμως καὶ αὐτὰ ἕως τῆς 13ης Αὐγούστου, ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποία γερμανικὸ ἀπόσπασμα προβαῖνον σὲ ἀντίποινα γιὰ τὸν θάνατο Γερμανῶν ἀπὸ τοὺς ἀντάρτες θὰ ἔρθει στὸ χωριό, θὰ καύσει τὶς σοδειές, θὰ προβεῖ σὲ βιαιοπραγίες ἐναντίον ἀδυνάμων καὶ ἡλικιωμένων γυναικῶν καὶ θὰ ἀπομακρύνει τοὺς Καμαριανοὺς ἐξαναγκάζοντάς τους να βροῦν καταφύγιο στὰ κοντινὰ χωριὰ ἕως τῆς 12ης Ὀκτωβρίου, ἡμερομηνία κατὰ τὴν ὁποία οἱ Γερμανοὶ ἐγκατέλειψαν τὴν ἑλληνικὴ πρωτεύουσα.
Οι Καμαριανοὶ ἐπέστρεψαν στὸ χωριό τους. Σὲ ἕνα χωριὸ ὅμως κατεστραμμένο ὁλοσχερῶς ποὺ ἔπρεπε νὰ ἀνοικοδομησουν ἐκ νέου, ἐνῷ συγχρόνως ἔπρεπε νὰ συμβιώσουν μὲ αὐτὰ ποὺ ἄφησαν πίσω τους φεύγοντας οἱ κατακτητές, ἤτοι ἀναμνήσεις ποὺ ποτὲ ὁ χρόνος δὲν κατάφερε νὰ σβήσει, φτώχια, πείνα, θλίψη, πόνο, μαυροφόρες γυναῖκες καὶ θάνατο 8 Καμαριανῶν στὸ ἑλληνοϊταλικὸ μέτωπο καὶ 28 κατὰ τὴν κατοχή.
Ὅλα αὐτὰ λοιπὸν τὰ γεγονότα καὶ τοὺς ἀνθρώπους καλού­μεθα σήμερα νὰ θυμηθοῦμε. Μνήμη τάχα τιμῆς θὰ τὴν ἔλεγε κάποιος. Μὰ πῶς νὰ τιμήσουμε ἐμεῖς οἱ μικροὶ αὐτοὺς τοὺς μεγάλους; Ἐμεῖς οἱ ἀδύναμοι αὐτοὺς τοὺς δυνατούς; Ἐμεῖς οἱ θνητοὶ αὐτοὺς τοὺς ἀθανάτους; Συναθροισθήκαμε σήμερα σὲ τοῦτον ἀκριβῶς τὸν χῶρο ποὺ τότε μύριζε αἷμα καὶ μπαρούτι γιὰ νὰ μνημονεύσουμε ὄχι μόνον τοὺς πεσόντες μὰ καὶ τοὺς ἐπιζήσαντες. Ἐκείνους ποὺ ἔπρεπε νὰ ξεκινήσουν ἀπὸ τὴν ἀρχὴ γιὰ νὰ ξαναφτιάξουν τὴν ζωή τους. Τοὺς Καμαριανοὺς ἐκείνους ποὺ ξανάκτισαν τὰ σπίτια τους, ποὺ ξανακαλλιέργησαν τὴν γῆ τους, ποὺ ξαναχαμογέλασαν, ἀκόμη καὶ ἂν ἡ θλίψη ἦταν τόσο βαθειὰ ῥιζωμένη στὴν ψηχή τους ποὺ ἐπρόκειτο πλέον νὰ γίνει ἡ δεύτερη φύση τους.
Συναθροισθήκαμε σήμερα ἐδῶ γιὰ νὰ θυμηθοῦμε καὶ νὰ δια­πιστώσουμε τὴν δύναμη, τὸ σθένος καὶ τὸ κουράγιο αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. «Πλεονάκις ἐπολέμησάν με ἐκ νεότητός μου. Καὶ γὰρ οὐκ ἠδυνήθησάν μοι» λέγει ὁ προφήτης Δαυὶδ καὶ νομίζεις πὼς προφητικὰ τὸ ἔγραφε γιὰ τοὺς Καμαριανοὺς καὶ τοὺς ὑπολοίπους Κρητικούς. Ὁ δὲ Νίκος Καζαντζάκης, ἐντεταλμένος τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους γιὰ νὰ καταγράψει τὶς ἀπώλειες ἀπὸ τὴν κατοχή, περιγράφει: «Σαράντα μέρες γύριζα τὸ περασμένο καλοκαίρι τὴν Κρήτη γιὰ νὰ δῶ τὰ χωριὰ ποὺ γκρέμισαν κὶ ἔκαψαν οἱ βάρβαροι καὶ τοὺς ἄντρες καὶ τὶς γυναῖκες ποὺ τοὺς ἔντυσαν τὴν μαύρη ἁρματωσιὰ τοῦ πένθους. Περίμενα ν’ ἀκούσω κλάματα καὶ νὰ δῶ χέρια ν’ ἁπλώνονται νὰ ζητοῦν βοήθεια. Καὶ βρῆκα ἀνυπόταχτες, ἀπαράδοτες ψυχὲς καὶ κορμιὰ μισόγυμνα, πεινασμένα καὶ ἀλύγιστα. Οἱ Κρητικοὶ ἀλήθεια ἀγαποῦν παράφορα τὴν ζωὴ καὶ συνάμα ποτὲ δὲν φοβοῦνται τὸν θάνατο. Μέσα ἀπὸ τὰ χαλασμένα χωριὰ ποὺ πέρασα, πάνω ἀπὸ τὰ νεοανοιγμένα μνήματα ποὺ δρασκέλισα, πίσω ἀπὸ τὶς κουβέντες ποὺ ἄκουσα, ἀκατάπαυστα διαπίστωσα τούτη τὴν δισυπόστατη παλληκαριά: παράφορη ἀγάπη γιὰ τὴν ζωὴ καὶ ἄφοβο ἀντίκρυσμα τοῦ θανάτου.»
Αὐτὸ τελικὰ εἶναι καὶ τὸ νόημα ποὺ σήμερα πρέπει νὰ ἀποκομίσουμε. Σήμερα ποὺ σὰν τότε ἡ πατρίδα μας δοκιμάζεται, ταπεινώνεται, ἀγωνίζεται νὰ κρατηθεῖ ὄρθια. Σήμερα λοιπὸν περισσότερο ἀπὸ ποτὲ ὑποχρεούμεθα νὰ κλείσουμε τὰ ὦτα μας πρὸς τὶς διάφορες σειρῆνες καὶ νὰ ἀκούσουμε αὐτὲς τὶς ψυχές, οἱ ὁποῖες μέσα ἀπὸ τὸ παρελθὸν μᾶς ἀπαντοῦν γιὰ τὸ μέλλον καὶ μᾶς διδάσκουν πὼς θὰ ἐπιζήσουμε κὶ ἐμεῖς, θὰ ξανασταθοῦμε στὰ πόδια μας ὅ,τι κὶ ἂν μεσολαβήσει ὅπως ἔκαμαν κὶ ἐκεῖνοι τότε. Ἄλλωστε αὐτὸς ὁ κόσμος ὁ μικρὸς ὁ μέγας ἔχει αὐτὰ ποὺ αἰῶνες τώρα τὸν καθοδηγοῦν καὶ τὸν στηρίζουν καὶ ὅσο τὰ ἔχει τίποτα δὲν πρέπει νὰ φοβᾶται. Εἶναι ἡ ὀρθόδοξη πίστη μας καὶ ἡ ἑλληνικὴ ἱστορία μας. Εἶναι αὐτὸ ποὺ θὰ γράψει ὁ Ὀδυσέας Ἐλύτης «Μνήμη τοῦ λαοῦ μου σὲ λένε Πίνδο καὶ σὲ λένε Ἄθω». Μὰ κὶ ἐκεῖνο ποὺ θὰ πεῖ ὁ Καζαντζάκης «Ἀδάμαστες ψυχὲς οἱ Κρητικοί, χιλιάδες τώρα χρόνια, παλεύουν στὰ κακοτράχηλα κρητικὰ βουνὰ τὴν πείνα, τὴν γύμνια, τοὺς βαρβάρους. Κὶ οὔτε ἡ μοίρα, οὔτε οἱ ἄνθρωποι μποροῦν ποτὲ νὰ τοὺς κάμουν νὰ σκύψουν τὸ κεφάλι».

Σᾶς εὐχαριστῶ.
Καμάρες 10 Μαΐου 2015
Ἀντώνης Κουτεντάκης

Θ. Λειτουργία και επιμνημόσυνη δέηση υπέρ αναπαύσεως των εκ Καμαρών εκτελεσθέντων υπό των Γερμανικών στρατευμάτων κατοχής, Μάιος 2015