“Φαναριώτικος λόγος, ο λόγος της εμής καρδίας, ο λόγος της σιγής”. Του π. Χαραλάμπους Παπαδοπούλου, Εφημερίου Πύργου.

ΦΑΝΑΡΙΩΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ,Ο ΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΕΜΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ(Α’)

«Ο ΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΣΙΓΗΣ»

Όλο και περισσότερο γίνεται αντιληπτό από τον κόσμο της Εκκλησίας, αλλά και από αυτούς που θέλουν να θεωρούν τον εαυτό τους εκτός αυτής, ότι ο λόγος του Οικουμενικού Πατριαρχείου είναι ένας λόγος ξεχωριστός και ιδιαίτερος.

Ιδιαίτερος όχι γιατί ομιλείται σε μια ιδιαίτερη διάλεκτο, ούτε διότι προέρχεται από ένα χώρο που η θύμηση του δημιουργεί ένα πλούσιο κόσμο συναισθημάτων και αναμνήσεων σαν τα πολύχρωμα σοκάκια της Πόλεως, αλλά διότι πάνω από όλα υπήρξε ανέκαθεν λόγος οικουμενικός, λιτός και σοφός, που ξεπερνάει θρησκευτικούς και εθνικούς φανατισμούς και κάθε λογής ολοκληρωτισμούς.

Ο Φαναριώτικος λόγος που αντηχεί αιώνες τώρα από την Πόλη της δόξης και σήμερα του μαρτυρίου, στην οικουμενική συνείδηση της ανθρωπότητας, διακρινόταν και διακρίνεται, από την εκκλησιολογική του ακρίβεια, την προφητικότητα και κοινωνική διορατικότητα του, καθώς και την ακοίμητη ποιμαντική ευαισθησία και εγρήγορση.

Γνωρίζει με μοναδικό τρόπο να αφουγκράζεται και να ψηλαφά τις εκάστοτε κοινωνικές μεταβολές και τις επιδράσεις αυτών στους τομείς της ζωής, προσπαθώντας να διαλλαγεί με τον εκάστοτε ιστορικό άνθρωπο και τους πολιτισμούς του, έχοντας πάντοτε ως πυξίδα την αποκεκαλυμένη Αλήθεια του Θεού στην Εκκλησία Του.

Ο πατριαρχικός άμβων υπήρξε και υπάρχει, ολιγόλογος και όχι φλύαρος, ουσιαστικός και όχι σχολαστικός, διακριτικός και όχι αδιάκριτος, διορατικός και όχι κοντόφθαλμος, ενωτικός και όχι διχαστικός, πραγματικός και όχι εικονικός, με φιλάνθρωπη αγωνία για τον άνθρωπο και τα εκάστοτε πολιτισμικά και κοινωνικά δεδομένα που χαρακτηρίζουν την ιστορική πραγματικότητα του.

Ένας τέτοιος λόγος είναι και αυτός που ακολουθεί, του οποίου αποσπάσματα σταχυολογούμε παρακάτω από ομιλία που εκφωνήθηκε στον Ι. Μ. Ναό του Αγ. Μηνά Ηρακλείου Κρήτης κατά την ακολουθία του Ακαθίστου Ύμνου, την 14ην Απριλίου 1967.

Εκφωνήθηκε από έναν Φαναριώτη Ιεράρχη που χαρακτηρίστηκε ως μια από τις μεγαλύτερες εκκλησιαστικές μορφές του αιώνας μας .Πρόκειται για τον Μακαριστό Γέρων Μητροπολίτη Χαλκηδόνος Μελίτωνα Χατζή.

Ο Φαναριώτης Ιεράρχης υπήρξε «αριστοκράτης εις τους τρόπους και χριστιανός το φρόνημα, τολμηρός εις την ψυχήν, αυστηρός τηρητής της παραδόσεως, πιστός άχρι θανάτου εις την ιδέα της ορθοδοξίας και της ιεράς αποστολής του φαναρίου» του οποίου ως γνήσιος εκφραστής διέθετε ένα συγκλονιστικό προφητικό λόγο που διαπερνούσε την ρευστότητα και την μικρόψυχη θεώρηση του σήμερα με όλες αυτές τις υπεραπλουστεύσεις και αφοριστικές γενικεύσεις.

Σε οδηγούσε στην καρδιά των πραγμάτων και των νοημάτων που έκρυβαν τα γεγονότα της ζωής των ανθρώπων, στους ανοικτούς ορίζοντες του αύριο, του διαφορετικού του ανυποψίαστου.

Δεν εξαντλούσε τον λόγο σε μια απλή περιγραφική φανέρωση του γεγονότος, αλλά διεισδούσε με ένα απαράμιλλο τρόπο στην ουσία και την αναγκαιότητα της πραγμάτωσης του.

Θα τον ακούσουμε να μας μιλάει για την αγία σιωπή και την ωφέλεια της. Αυτή την μεγάλη μα τόσο ξεχασμένη στις μέρες μας αρετή της Ορθοδόξου πνευματικότητος. Και είναι λόγος επίκαιρος όσο ποτέ άλλοτε σε μια εποχή που δεν ξέρει να σιωπά από τους εξωτερικούς μα προπαντός από τους εσωτερικούς θορύβους.

Που ξέχασε και λησμόνησε στην εκκοσμίκευση και αποϊεροποίηση του μυστηρίου της ζωής, να σωπαίνει και να ησυχάζει. Να εισέρχεται στο ταμείο της υπάρξεως της και να αφουγκράζεται την σιωπούσα φωνή του Θεού. Την ηχώ των αποκαλυπτικών Του λόγων μέσα στην ανθρώπινη καρδιά, που έρχονται σαν αύρα απαλή, σαν ήχος σιωπής, όπως την βίωσε ο Προφήτης Ηλίας και τόσοι άλλοι Άγιοι της καθ` ημάς Παραδόσεως, της ουρανίου  εμπειρίας και όχι της νοησηαρχικής ρητορείας.

Ένας χαριτωμένος αγιορείτης μοναχός έλεγε στην ημετέρα πολυλογούσα εποχή, που στέρεψε απο σταλάγματα εν σιωπή σοφίας και κούρασε με την πληθωρικότητα της σοφιολογίας της «ότι ο καλός Θεός μας έδωσε ένα στόμα και δυο αυτιά. Πιο πολύ να ακούμε και λιγότερο να μιλάμε».

Ας ακούσουμε λοιπόν την φωνή του Φαναρίου, τον λόγο της εμής καρδίας.

«Σιωπή εμπρός εις την μεγάλην χαράν και σιωπή εμπρός εις τον βαθύν πόνον. Η σιωπή κατεβαίνει μαζί με το παραπέτασμα εις τον νεκρικόν θάλαμον του προσφιλούς μας προσώπου.

Σιγή συνοδεύει την εσωτερικήν ησυχίαν και περιβάλλει το «άκτιστον φως» και ανεβάζει εις τα ύψη της νοεράς προσευχής τον πνευματικόν άνθρωπον.

Η σιωπή φρουρεί την θύραν του αγίου, την αγρυπνίαν του σοφού, την απόφασιν του αληθινού μάρτυρος. ……..Εις την περιοχήν της μεγάλης σιωπής ευρίσκεται άλλωστε το μέγιστον μέρος της ιστορικής ανθρωπότητος. Αυτοί που έφυγαν από το χώρον του λόγου. Είναι η σιωπή της αιωνιότητος.

Προσέχοντες βλέπομεν ότι η σιωπή είναι συμπάρεδρος κάθε μεγάλης αξίας της ζωής. Η σιωπή της αγιότητος, η σιωπή της σοφίας, η σιωπή της γενναιότητος, η σιωπή της καρτερίας, η σιωπή της αγάπης και η σιωπή της θυσίας.

Ζώμεν την κατ΄ εξοχήν ώραν των λόγων. Των πολλών λόγων. Των ποικίλων λόγων. Των προχείρων λόγων. Των ευθηνών λόγων. Των εξάλλων λόγων. Των λόγων των αγοραίων. Και γνωρίζετε ότι το αντίτιμον αυτών των ευθηνών και εξάλλων λόγων είναι βαρύ και ακριβό. Πληρώνεται με το χρυσούν νόμισμα της σιωπής άλλων. Εξαγοράζεται με την εκποίησιν και την απώλειαν των πολυτίμων μας. Πέριξ μας ρίπτονται και κυκλοφορούν συνθήματα πρόχειρα, παγίδες λέξεων, αι οποίαι φθείρουν κάθε υψηλήν έννοιαν και φθηναίνουν ιερώτατα ιδεώδη…

Εν μέσω τοιαύτης συγχύσεως πραγμάτων ας αντιστώμεν εις τον πειρασμόν του ευκόλου λόγου και ας εισέλθωμεν εις τον χώρον της σιωπής, δια να ακούσωμεν την φωνήν του Θεού, την φωνήν της συνειδήσεώς μας, την φωνήν της ιστορίας, των παθημάτων μας και των σφαλμάτων του παρελθόντος και να ακροασθώμεν τα βήματα των επερχομένων…..

Είναι πολλοί, πάρα πολλοί οι σιωπηλοί άνθρωποι. Αυτοί που δεν θέλουν, ή δεν ημπορούν, ή δεν πρέπει να ομιλήσουν. Είναι πολλοί, πάρα πολλοί αυτοί, οι οποίοι δέονται μέσα εις την σιγήν. Χωρίς να τολμούν να είπουν τας ευχάς των…

Δεν έλειψε ποτέ από την γην η Εκκλησία της κατακόμβης, η Εκκλησία της σιγής. Πρέπει να εισέλθητε ενώπιον της παρουσίας της σιγής, δια να την συναντήσετε, να την αναγνωρίσετε, να την κατανοήσετε, να συμπροσευχηθήτε μαζί της, με την Εκκλησίαν της σιωπής»

ΠΑΠΑ-ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ ΠΥΡΓΟΥ ΜΟΝΟΦΑΤΣΙΟΥ