Ομιλία για τους εκτελεσθέντων εκ Μοιρών το 1942. Του κ. Εμμ. Κουνδουράκη, συνταξιούχου καθηγητή, που έγινε στον Ι. Μ. Ν. Αγ. Γεωργίου Μοιρών. (2007)

Ομιλία του Κουνδουράκη Εμμανουήλ του Νικολάου, συνταξιούχου καθηγητή, πρώην Προϊσταμένου Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, στο μνημόσυνο της 10/06/2007 για τη μνήμη των εκτελεσθέντων Μοιριανών από τα Γερμανικά Στρατεύματα κατοχής.

Αν και δε διαθέτω το ταλέντο στο να γράφω και να εκφωνώ λόγους, εντούτοις δέχτηκα την τιμητική για μένα πρόταση του Δημάρχου Μοιρών κ. Γεωργίου Αρμουτάκη να μιλήσω ενώπιόν σας για όσα συνέβησαν κατά τη Γερμανική κατοχή στις Μοίρες και ειδικά την 1η Ιουνίου 1942, για δυο κυρίως λόγους.

Πρώτον γιατί έζησα τα συγκλονιστικά γεγονότα που εκτυλίχθηκαν, κατά τη Γερμανική κατοχή στις Μοίρες, είτε προσωπικά, είτε μέσα από τις αφηγήσεις των συγχωριανών μου διαχρονικά και δεύτερον, γιατί υπήρξαν θύματα των Γερμανών στενοί συγγενείς της μητέρας μου.

Αν και μικρός έζησα και εγώ τα πέτρινα χρόνια της γερμανικής κατοχής και της βάρβαρης συμπεριφοράς των Γερμανών και ιδιαίτερα των ειδικών Γερμανικών στρατιωτικών μονάδων (Γκεστάπο, Τάγματα θανάτου κ.λ.π.) και δεν πρόκειται να σβήσουν ποτέ από τη μνήμη μου.

Η ζωή μας τότε ήταν σχεδόν καθημερινά ένα μαρτύριο. Σε τακτά χρονικά διαστήματα είχαμε πρωινούς επισκέπτες, στα σπίτια μας, τους Γερμανούς, που με την βία μας έσερναν ανεξάρτητα ηλικίας και φύλου, είτε για να εργαστούμε στο υπό κατασκευή γερμανικό πολεμικό αεροδρόμιο Τυμπακίου, είτε για να μας συγκεντρώσουν σε ευρύτερους χώρους, όταν επρόκειτο να μας ανακοινώσουν κάποιο σοβαρό για αυτούς γεγονός.

Ο λαός από τις πρώτες μέρες της κατοχής άρχισε να αντιδρά στον κατακτητή. Έτσι αρχικά είχαμε την παθητική αντίστασή του και στην συνέχεια την ένοπλη από τις διάφορες ομάδες της εθνικής αντίστασης. Με τις ομάδες αυτές συνεργάστηκαν τότε ποικιλοτρόπως και αρκετοί Μοιριανοί.

Δυστυχώς υπήρξαν και οι μηδίζοντες, οι συνεργάτες των γερμανών, οι προδότες, έστω και ολίγοι. Ο Παναγιώτης Δαμάσκος υπάλληλος ταχυδρομείου, μη Κρητικός, ήταν ένας απ̉  αυτούς.

Τα γεγονότα που οδήγησαν στη συγκλονιστική εκτέλεση των ηρώων συμπολιτών μας έγιναν ως εξής: Ο προδρότης Δαμάσκος καταδίδει τους Μαριδάκη Μιχαήλ, Χουστουλάκη Δημήτριο και μερικούς άλλους στους Γερμανούς τους οποίους και συλλαμβάνουν, τους μεταφέρουν στο Ηράκλειο και τους φυλακίζουν. Εκεί μένουν σαράντα περίπου μέρες και μετά ελευθερώνονται. Κατόπιν αυτού ο Μαριδάκης Μιχαήλ, αφού πήρε μαζί του τρόφιμα, έρχεται σε επαφή με την αντάρτικη ομάδα του Πετρακογιώργη. Εκεί συζητείται το θέμα «Παναγιώτης Δαμάσκος» και αποφασίζεται η εκτέλεσή του.

Ο Πετρακογιώργης στέλνει δυο άντρες του στις Μοίρες με προορισμό την εκτέλεση του προδρότη. Ο ένας δειλιάζει και αποχωρεί, ο άλλος ονόματι Μαυράκης Γεώργιος του Αντωνίου, απο το Μαγαρικάρι, το τολμά. Ανεβαίνει πάνω σε μια ελιά με παχύ φύλλωμα, που βρισκόταν δίπλα στο αποχωρητήριο του καταδότη, και τον σκοτώνει. ‘Ηταν το πρωί της 31 ης Μαίου 1942.

Οι Γερμανοί θέλουν να εκδικηθούν το θάνατο του συνεργάτη τους. ‘Ετσι τα ξημερώματα της 1ης Ιουνίου 1942 Γερμανοί περικυκλώνουν το χωριό, ώστε να καταστεί αδύνατη κάθε προσπάθεια διαφυγής των Μοιριανών. Άλλοι Γερμανοί συγκεντρώνουν τους κατοίκους στον ελεύθερο χώρο που βρισκόταν δυτικά του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου, κάτι που είχαμε συνηθίσει μέχρι τότε.

Τίποτα δεν προμήνυε τα τρομερά γεγονότα που θα επακολουθούσαν και που θα βύθιζαν τους κατοίκους σε βαθύ πένθος και που θα τάραζαν τη ζωή του ήσυχου και προοδευτικού κόσμου των Μοιρών.

Η πλατεία στην οποία βρισκόμασταν, εγώ ήμουν τότε δέκα ετών, χωρίστηκε με χονδρό σχοινί στα δύο. Στο ανατολικό τμήμα είχαμε συγκεντρωθεί όλοι περιμένοντας εναγωνίως τη συνέχεια.

Ο επικεφαλής των Γερμανών μέσω ελληνομαθούς Γερμανού φώναζε οικογενειακώς τους συγκεντρωμένους, τους έλεγχαν και τους κρατούσαν στο δυτικό χωρισμένο χώρο. Στην συνέχεια από μια κατάσταση φώναξε τους παρακάτω κατοίκους.

  1. Νικόλαο Παπαδάκη του Χαρίδημου – Δάσκαλο, Διευθυντή Δημοτικού Σχολείου Μοιρών
  2. Απόστολο Μπόλαρη του Εμμανουήλ – Διευθυντή Δημοσίου Ταμείου Μοιρών.
  3. Γεώργιο Τσαγκρουνάκη του Ιωάννη – Διευθυντή Υποκ/τος ΑΤΕ Μοιρών.
  4. Αλέξανδρο Μουντράκη του Εμμανουήλ – Φαρμακοποιό.
  5. Μιχαήλ Μαριδάκη του Ιωάννη – Γεωργό.
  6. Μηνά Σαρουλάκη του Ιωάννη – Εμποροράπτη.
  7. Αντώνιο Μιγκλάκη του Γεωργίου – Ξυλουργό.
  8. Δημήτριο Χουστουλάκη του Γεωργίου – Αγροφύλακα.

Φώναξε ακόμα δύο άτομα τους: Κωνσταντίνο Γεώργιο Αστρινάκη, καφεπώλη και Ηλία Κωνσταντίνου Αλεξανδράκη, έμπορο, που ήταν όμως απόντες.

Ο επικεφαλής Γερμανός δήλωσε μπροστά στους συγκεντρωμένους: Αυτοί εδώ που έχομε ξεχωρίσει θα τουφεκιστούν γιατί σκοτώσατε, το φίλο μας. Οι uπόλοιποι συγκεντρωμένοι αφέθηκαν ελεύθεροι εκτός από μια ομάδα ανδρών .

Μετά από αυτά οδήγησαν τους υπό εκτέλεση στο νεκροταφείο μαζί με την ομάδα των ανδρών, για να σκάψουν τον ομαδικό τάφο. Μεταξύ των ανδρών που θα έσκαπταν τον τάφο ήταν και ο γιος του Δασκάλου, ο Μίμης, που δεν άντεξε σκάβοντας τον τάφο του πατέρα του και ξέσπασε σε κλάματα. Οι Γερμανοί τον απομάκρυναν, αφού προηγουμένος ενημερώθηκαν για ποιο λόγο έκλαιγε.

Εντωμεταξύ στο νεκροταφείο βρισκόταν και ο Πρόεδρος της κοινότητας Μοιρών Μιχαήλ Χαραλάμπους Ζαχαριουδάκης, ο οποίος κατέβαλε τις τελευταίες προσπάθειες για να τους σώσει από τον τουφεκισμό, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Αντί άλλης απάντησης πιάστηκε και οδηγήθηκε και αυτός στον τόπο της εκτέλεσης.

‘Ενας Γερμανός περνά μπροστά από τον καθένα και τους ρωτά εάν ήθελαν να τους δέσει τα μάτια. Όλοι τους αρνούνται πρωτοστατούντος του Δασκάλου που διατηρούσε απόλυτη ψυχραιμία φωνάζει, «Ζήτω η Ελλάς» και άρχισαν όλοι μαζί να ψέλνουν τον Εθνικό ‘Υμνο. Από το σπίτι του Γεωργίου Καμπουράκη , του Ακράτου, που βρισκόμουν μαζί με άλλα άτομα, ακούγαμε τον Εθνικό Ύμνο που έψελναν οι υπό εκτέλεση Ηρωες. Ενώ σχεδόν ταυτόχρονα ακούσαμε και τις ριπές των πολυβόλων. Επακολούθησε σιγή και σε λίγο ακούσαμε και τη χαριστική βολή. Όλα είχαν τελειώσει στο νεκροταφείο.

Τα βάσανα και οι ταλαιπωρίες για τις οικογένειες των θυμάτων δεν είχαν τελειωμό. Οι οικογένειες εξορίστηκαν, μεταφέρθηκαν με στρατιωτικό αυτοκίνητο και αφέθηκαν ελεύθεροι έξω από την Αυγενική με ελάχιστα εφόδια, αφού οι Γερμανοί είχαν κάψει ή καταστρέψει τα σπίτια τους και ότι υπήρχε μέσα σε αυτά. Στην εξορία φιλοξενήθηκαν απο τους κατοίκους του Βενεράτου και της Αυγενικής για μερικούς μήνες, μετά τους επιτράπηκε να φύγουν.

Για λόγους ιστορικούς αλλά και ηθικούς πρέπει να αναφέρω ότι εκτός από

 τους εννέα που εκτελέστηκαν την 1η Ιουνίου 1942 στις Μοίρες υπήρξαν και

άλλα θύματα των Γερμανών, τα εξής:

  1. Κωνσταντινος Αστρινάκης. Αρχικά είχε σπάσει το μπλόκ των γερμανών (1/6/1942) και κρυβόταν στις Μάκρες, στο χωριό της γυναίκας του. Προδόθηκε, και τον συνέλαβαν μετά από ένα μήνα περίπου, μεταφέρθηκε και κλείστηκε στο μπουντρούμι της γκεστάπο, όπου τον βασανιζαν συνεχώς στην προσπάθεια τους να εκμαιεύσουν τις πληροφορίες που ήθελαν. Τον θανάτωσαν την 1/7/1942 με τον πιο απάνθρωπο τροπο, κτυπώντας τον με σανίδα πάνω στην οποία είχαν καρφώσει μεγάλες μπρόκες.
  2. Ιωάννης Γεωργίου Κανακαράκης. Τον συνέλαβαν το Μάρτιο του 1942 επειδή οι Γερμανοί βρήκαν στο μαγαζί του σφαίρες. Καταδικάστηκε από Γερμανικό στρατοδικείο σε θάνατο, οδηγήθηκε, ως όμηρος, σε στρατόπεδο συγκεντρώσεως της Γερμανίας, όπου θανατώθηκε την 20/1/1944.
  3. Γρηγόριος Γεωργίου Φραγκιαδάκης, Αγρότης, κάτοικος Βαλή. Οι Γερμανοί τον συνέλαβαν στις 14/7/1942, επειδή είχαν πληροφορίες ότι κατείχε όπλα. Τον μετέφεραν στις Μοίρες όπου τον φυλάκισαν και τον βασάνισαν. Τη 10/7/ 1942 ενώ τον οδηγούσαν προς το νεκροταφείο, τον σκότωσαν καθ’ οδόν και τον έθαψαν στο νεκροταφείο Μοιρών.
  4. Δημήτριος Εμμανουήλ Χανδράκης. Τον συνέλαβαν τον Δεκέμβριο του 1943 γιατί βρήκαν στο σπίτι του ένα πιστόλι και σφαίρες. ‘Ηταν 75 ετών και το Γερμανικό στρατοδικείο τον καταδίκασε σεδεκαπενταετή φυλάκιση. Απεβίωσε στις φυλακές Αγιάς Χανίων την 9/2/1944 απο βασανιστήρια και κακουχίες.
  5. Σάββας Μαυροπετσάκης. Στις 14/9/1944, αργά την νύκτα, Γερμανός τον πυροβόλησε και τον σκότωσε ενώ αυτός προσπαθούσε να μαζέψει τα ζώα του.

Οι εκτελεσθέντες ήταν άνθρωποι που ανήκαν σε διάφορες κοινωνικές τάξεις. Άλλοι επιστήμονες, άλλοι επαγγελματίες καταξιωμένοι, άλλοι απλοί αγρότες όλοι όμως έγκριτοι πολίτες της κοινωνίας των Μοιρών και προπαντός Πατριώτες. Σπουδαίοι Πατριώτες, σπουδαίοι ‘Ελληνες όπως μας έδειξαν με τον θάνατό τους. Πέθαναν ζητοκραυγάζοντες για την Ελλάδα και ψάλλοντας τον Εθνικό Ύμνο. Με τον μαρτυρικό τους θάνατο έδωσαν σε εμάς το δικαίωμα να ζούμε ελεύθεροι σήμερα. Ας είναι η σημερινή εκδήλωσή μας ένας ελάχιστος φόρος τιμής και ευγνωμοσύνης προς αυτούς.

ΑΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ ΤΟΥΣ