“Αγ. Μηνάς, το Ι. Σύμβολο της Χριστιανικής αυτοσυνειδησίας του Μεγάλου Κάστρου”. Ομιλία Εσπερινού εορτής Ι. Μ. Ν. Αγ. Μηνά Ηρακλείου. Του Θεοφιλ. Επισκόπου Κνωσού κ. Μακαρίου. (2002)

ΑΓΙΟΣ ΜΗΝΑΣ ΤΟ ΙΕΡΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΣΥΝΕΙΔΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

Oμιλία κατά τον Εσπερινό της Πανήγυρης του Αγίου Μηνά έτους 2002,

από τον χοροστατήσαντα Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Κνωσού κ. Μακάριο.

 

Αγαπητοί μου Χριστιανοί,

Εορτάζει ο προστάτης του Μεγάλου Κάστρου. Εορτάζει το Ηράκλειο του Αγίου Μηνά. Εορτάζει ο φρουρός του Ηρακλείου, ο Μεγαλομάρτυρας Κυρίου Άγιος Μηνάς. Εορτάζει το Κέντρο της πρώτης Καθέδρας της Αποστολικής Εκκλησίας της Μεγαλονήσου, η Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης. Εορτάζει το μαρτυρικό υπερώο της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Κρήτης.

Απόψε και αύριο εκδηλωτικά και κάθε μέρα σιωπηλά, σ΄ αυτό τον τόπο, εκδηλώνεται η λατρεία του Ενδόξου Μεγαλομάρτυρα Αγίου Μηνά. Με την πανήγυρή του, με το ένδοξο Μαρτύριό του, την μακάρια ζωή και τα γενναιόδωρα ζωντανά θαύματά του, εδώ στην Χώρα, το Μεγάλο Κάστρο, εορτάζει όλως εξαιρέτως, η Εκκλησιαστική αυτοσυνειδησία της Χριστιανικής Κρήτης. Ανακεφαλαιώνεται η Ιστορία του τόπου και ιερολογείται το Μυστήριο της ευλάβειας της Κρητικής ψυχής.

Εορτάζουν οι άνθρωποι της Κρήτης, η Κοινότητα των Ρωμιών, η επιλέξασα αυτή την αυλή του Μεγάλου Κάστρου του Ηρακλείου, για να την κάνει σημείο αέναης αναφοράς. Να υψώσει στο χώρο αυτό, σε καιρούς ανέχειας και δουλείας, το μεγαλύτερο σύμβολο της Χριστιανικής μαρτυρίας της, σύμβολο εσωτερικού περιεχομένου, ποιοτικού όγκου, αρχιτεκτονικής πρωτοτυπίας, αλλά και θαυμαστής ωραιότητος. Τον Ιερό και περικαλλή τούτο Μητροπολιτικό Ναό, που απόψε λαμπροφορεί για να τιμήσει τον Νοικοκύρη του, τον Μάρτυρα του Αληθινού Θεού, τον πανεύφημο Άγιο Μηνά.

Γιατί οι ευλαβείς Ρωμιοί Κρήτες έκτισαν αυτόν εδώ τον Ιερό Ναό, έργο λίαν επίπονο για τις ημέρες των, ημέρες άγριων πολέμων και ανέχειας; Γιατί εφύτευσαν τον ίανθο της αυλής αυτής; Δεν υπήρχαν άλλα σύμβολα από την προϊστορία της Κρήτης; Έλειπαν τα σύμβολα της Κρήτης όπου εγέννησε την Ευρώπη; Μάλιστα αυτά τα άλλα σύμβολα, συγκινούσαν περισσότερο την διανόηση της ελεύθερης Ευρώπης.

Φύτευσαν τον ίανθο, το γιασεμί του θαύματος, στο Κέντρο της Κρήτης, έγιναν οι Ρωμιοί Κρήτες στην κυριολεξία σιδηροβρώτες για τον στηριγμό του ίανθου κι΄ αυτός ο ίανθος ανέβαινε, ανέβαινε, υψώθηκε τέλος στον καθαρό Ηρακλειώτικο ουρανό, για να γίνει το θωρακείο, η κοιτίδα – σύμβολο της Ορθοδόξου εν Κρήτη αυτοσυνειδησίας, ο θεογενής και θεόγραφος υμνήτωρ, των παλμών της αδούλωτης Κρητικής ψυχής και πολιτισμού.

Οι Προπάτορές μας ζούσαν τότε μέσα στην άνευ σταθερών προνομίων εποχή της σκοτεινής ημισελήνου. Εβίωναν το περιβάλλον της θεοποιήσεως της υποταγής σε θνητούς ηγεμόνες, με την θρησκεία του προφήτη των.

Ο ιερός τους νόμος, ένεκα της πολυσυλλεκτικότητάς του από διάφορες θρησκευτικές πηγές, έγινε νόμος με κυμαινόμενους ηθικούς συμβολισμούς. Κατά συνέπεια άλλοτε συγκρατούσε τα στίφη των αμαθών και άλλοτε τα εξαγρίωνε, κάτω βεβαίως από τα βλέμματα των λαών της Χριστιανικής Ευρώπης. Ταχέως λοιπόν ενίσχυσαν το γνωστό κοινοτικό σύστημα, το οποίο ενταύθα, στο Ηράκλειο και σε όλη την Κρήτη, υπερήφανο και αξιοπρεπές αισθάνθηκε την αδήριτη ανάγκη της εκδηλώσεως της παρουσίας της κοινότητος των υπό ζυγόν, των υποδούλων, με την υπερύψωση ενός ζώντος συμβόλου και την αναζήτηση ενός Αγίου Προστάτου.

Η αναζήτηση έγινε όραμα, το όραμα προσευχή και ιδού αδελφοί μου! Στρέψατε τα μάτια σας απόψε γύρω σας και εκτείνατε τας χείρας σας για να ψαύσετε την απάντηση του Θεού στις επίμονες αιτήσεις και τις θεοευλαβείς και θεοευσεβείς προσευχές των προπατόρων μας.

Η ύψωση αυτού του Ιερού Ναού, έγινε η σαφής δήλωση της παρουσίας και αυτοθυσίας της ευλαβεστάτης Ορθοδόξου Χριστιανικής Κοινότητας του Ηρακλείου, ανά τα Βαλκάνια και την Ευρώπη, μετά την από 460 χρόνια τυραννική κατοχή των Βενετών, κατοχή και δουλεία την οποία διεδέχθη, από το 1669, η Τουρκική κατοχή.

Οι σφαγές, οι ποικίλες κακουχίες και η εγνωσμένη αδιαφορία της Χριστιανικής Ευρώπης, έφερνε όλο και πιο κοντά την δίψα στην ψυχή κι΄ ένα κρυφό καημό στο Ρωμαίικο.

Δυσβάστακτος ο πόνος από το σώμα του, το οποίο αισθανόταν να τιτρώσκεται η καρδιά του Γένους, η Βασιλεύουσα. Αμέτρητη η θλίψη του, για την τακτική των Χριστιανικών λαών της Δύσης. Μια τακτική που μάλλον συνέχιζε, συνέχιζε κατ΄ ουσίαν όπως δείχνει η Ιστορία, να τους θυμίζει, στους Ρωμιούς του Μεγάλου Κάστρου, το κουρσάρεμα της Πόλης από Χριστιανούς, πριν την πτώση της, με το γνωστό σε όλους αποτέλεσμα.

Έτσι τι να έκαναν; Με μόνο την πίστη στο Θεό, το Θεό Μάρτυρα της φανέρωσης του Σταυρικού πολιτεύματος, οι Ηρακλειώτες ως άλλοι σταυρωμένοι, φανέρωσαν τις προθέσεις τους, στις 25 Μαρτίου του 1862, ημέρα καταθέσεως του θεμέλιου λίθου της οικοδομής του Ιερού τούτου Ναού, Αρχιερατεύοντος Κρήτης Διονυσίου του επικαλουμένου Χαριτωνιάδου, του εξ΄ Ανδριανουπόλεως και μετέπειτα Οικουμενικού Πατριάρχου, δίνοντας επίσημα στο τότε γνωστό πολιτισμένο κόσμο, ποια ήταν η θέληση της Χριστιανικής Κρήτης, ποια θα ήταν η ηνιοχεία του μέλλοντός της, το στίγμα του δικού της πολιτεύματος.

Μετά από αμέτρητες περιπέτειες, τις διάφορες επαναστάσεις τις συνεχείς, του 1866, Αρκάδι, μπαρουταποθήκες, ανυπολόγιστες καταστροφές, διακοπές των εργασιών, αφόρητες φορολογίες στο λαό, ρωσσοτουρκικός πόλεμος, επανελήφθη το διακοπέν έργο της ανεγέρσεως, στις 17 Ιανουαρίου του 1883 και αποπερατώθηκε για την εποχή εκείνη, φαντασθείτε, μετά από 12 έτη, δηλαδή το 1895, οπότε και εγκαινιάσθηκε από τον αοίδιμο Μητροπολίτη Κρήτης Τιμόθεο Καστρινογιαννάκη, του οποίου η Εκκλησία την προτομή έχει στήσει στον έξωθεν του Ιερού Ναού τούτου χώρο, την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας Κρήτης και 130 περίπου κληρικούς.

Εγράφη χαρακτηριστικά την εποχή εκείνη στο βιβλίο, το άγνωστο στους πολλούς Ηρακλειώτες, το βιβλίο του Συλαμνιανάκη, για τον Άγιο Μηνά: «Αμφιβάλλομεν αν άλλοτε ποτέ το Ηράκλειον είδε θρησκευτικήν πανήγυριν ούτω λαμπράν και επιβάλλουσαν οία υπήρξεν επί τοις εγκαινίοις του νεοδμήτου Καθεδρικού Ναού του Αγ. Μηνά. Άπειρον ήτο το πλήθος το πανταχόθεν της νήσου συρρεύσαν, πρωτοφανής δε η γενόμενη διακόσμησις της ημετέρας πόλεως…». Η πόλη της εποχής εκείνης, το Ηράκλειο, φωταγωγήθηκε, διακοσμήθηκαν τα μαγαζιά και τοποθετήθηκαν στα κεντρικά σημεία αψίδες όπως π. χ. στα «Δερμιτζίδικα» με χρυσά γράμματα «Ζήτω ο Κρήτης Τιμόθεος», στο «Μεϊντάνι», στην «Πλατειά Στράτα» και βεβαίως και άλλες αψίδες με επιγράμματα για τον Άγιο Μηνά, εικόνες των ομοδόξων Αυτοκρατόρων της Ρωσίας κ.λ.π.

Μετά από τόσες αιματηρές επαναστάσεις, η ειρηνική αυτή επανάσταση του λαού, από την ημέρα της καταθέσεως του θεμελίου λίθου του Ιερού τούτου Μητροπολιτικού Ναού, μέχρι των εγκαινίων, ύψωνε το βέβαιο σύμβολό της τελικής δόξας της: τον αήττητο Ήρωα του λαού τον στρατιωτικό Άγιο Μηνά και την Ορθόδοξη αυτοσυνειδησία του, ξεκάθαρη άποψη για την  ελευθερία, κάτω από την σκέπη του Τριδικώς προσκυνουμένου Θεού, με γέφυρες επαφής τους Αγίους, την πίστη Παύλου και Τίτου και την εξασφάλιση έναντι όποιου δήποτε τιμήματος, της αδιάκοπης διαδοχής Θείας χάριτος και τετιμημένης Ιστορίας.

Τα ανεμικά συναισθήματα συμπαραστάσεως των λαών της Δύσεως ποτέ δεν έπεισαν κατά βάθος τους Ορθοδόξους υπόδουλους της Νήσου ταύτης. Αναζήτησαν τον Θεό της ελευθερίας, τον πρεσβευτή τους Άγιο, Μεγαλομάρτυρα Μηνά στο Ηράκλειο.

Η ειρωνεία είναι ότι και μετά την δημιουργία του πρώτου Ελληνικού Κράτους από τους Βαυαρούς, ανεμικά και αδιάφορα αντιμετωπίστηκαν οι χιλιάδες τότε εκτός συνόρων του πρώτου κρατιδίου υπόδουλοι χριστιανοί, επιβεβαιώνοντας τα “θάματα και τα οράματα” του Μακρυγιάννη, για να πούμε απόψε ότι, με θάματα και οράματα τελικά και στην Κρήτη, έγινε ο επαναστατικός αγώνας του λαού.

Η Ανατολή είναι ένα διαρκές θαύμα και ένα θερμοφόρο όραμα. Οι διακηρύξεις και οι προσδοκίες από την άλλη χωρίς αγώνες, καταντούν στον ομιχλώδη τόπο, των αλληλοσυγκρουόμενων πρόσκαιρων συνασπισμών και συμβόλων.

Ακόμα και οι αλλόθρησκοι παραχώρησαν γη και θησαυρό στον Άγιο Μηνά, για να κτισθεί η Αγία του Εκκλησία. Η γη, αδελφοί μου, που πατούμε τώρα αυτή την ώρα, τώρα αυτή την στιγμή, ήταν ένας κήπος, ήταν ένα κτήμα ενός σκληροπυρηνικού μουσουλμάνου, που ευεργετημένος καθώς ήταν από την θεραπεία του άρρωστου παιδιού του, από την θαυματουργική επέμβαση του Αγίου Μηνά, τον οποίο είδε ολοφάνερα, τον χάρισε, τα έδωσε όλα, για να υψωθεί τελικώς το αύριο της αλήθειας, το μέλλον της Χριστιανικής Κρήτης.

Απόψε με την θεσπέσια πανήγυρή σου, Άγιε Μηνά, ξετυλίγονται οι διαχρονικές παραδόσεις της Πόλεως του Ηρακλείου, που σε αναζητούν ξανά, για να πεπικοιλθούν με νέες αξιοθρύλητες ιστορίες, νέα θαύματα και ελπιδοφόρα οράματα εις δόξαν του Παναγάθου Τριαδικού Θεού.

Η συνδρομή της τότε φιλόχριστης Χριστιανικής Κοινότητας και των απανταχού Ορθοδόξων Χριστιανών, η προσφορά των μακαριστών πατέρων μας, γίνεται έντονη προσευχή προς εσένα, Άγιέ μας, για να πρεσβεύεις υπέρ της αναπαύσεως των ψυχών των, αλλά και η παρούσα ζέουσα σύναξη, γίνεται ο μάρτυρας της αληθείας και τηρητής των ιερών Παραδόσεων μας.

Η περιώνυμη Πόλη του Ηρακλείου, όλοι οι άνθρωποί της, μεγιστάνες και φτωχοί, σε μακαρίζουν και ευλαβικά απόψε σε τιμούν.

Απ΄ εδώ, η Μεγαλόνησος Κρήτη, στο Ιερό Βήμα του Ναού ετούτου, λαμβάνει την κατερχόμενη Αποστολική Χάρη επί των κατά τόπους αγιοτάτων Επισκόπων της. Σε ευγνωμονεί η Κρήτη, Στρατηλάτα της Πίστεως για την εξάπλωση της Αγίας Χάριτος της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας, σε όλη την Νήσο. Απ΄ εδώ, πέμπουμε απόψε και το ευλαβικό προσκύνημά μας στην Αίγυπτο, στην Ανατολή, στον άγιο Τάφο σου, που φύλαξε τα χαριτόβρυτα ευωδιάζοντα Άγια Λείψανά σου.

Απ΄ εδώ απόψε, μιας και είπαμε Ανατολή, Σεβασμιώτατε άγιε Ελευθερουπόλεως κ. Χριστόδουλε, Ιεράρχα σεπτέ, του παλαιφάτου Πατριαρχείου των Ιεροσολύμων, που συμπροσεύχεσθε απόψε μαζί μας, απ΄ εδώ πέμπουμε με αφορμή την ευλογητή παρουσία Σας, το ευλαβικό προσκύνημά μας, στον Πανάγιο Τάφο, στα Ιερά Προσκυνήματα, στο Άγιο Φως, που είναι αλήθεια, στο Φως που έπεσε στην κολόνα, του δεμένου Ορθοδόξου Πατριάρχη, των Ιεροσολύμων, όταν ανίερα χέρια τόλμησαν να μπουν δόλια στον Πανάγιο Τάφο, αντί του Ορθοδόξου Πατριάρχου, δηλαδή του Ορθοδόξου δόγματος, για την τελετή της αφής του Αγίου Φωτός.

Σεβαστέ Γέροντα, Σας μεταφέρω τον αδελφικόν χαιρετισμόν του Προκαθημένου της Εκκλησίας Κρήτης, Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου κ. Τιμοθέου, Σας μεταφέρω τον εγκάρδιον ευλαβικόν χαιρετισμόν αυτής της Συνάξεως.

Αγαπούμε πολύ τα Πανάγια Προσκυνήματα. Αγαπούμε την Αγία Γη. Συμμετέχουμε στην αγωνία Σας υπέρ της ελευθερίας. Συμμετέχουμε στην αγωνία Σας, και να ακούσουν οι Άρχοντες και οι ισχυροί αυτής της γης, απ΄ εδώ το κέντρο της ελευθερίας, τον τόπο της λεβεντιάς, και λέμε και εμείς: να αναγνωριστεί ο Ορθόδοξος Πατριάρχης των Ιεροσολύμων, γιατί είναι αίτημα των πολλών εκατομμυρίων Ορθοδόξων ανά την Οικουμένη.

Πως δικαιώνονται μειονότητες και μια ολόκληρη Εκκλησία με τόσο μαρτύριο και αίμα για την ελευθερία και την κατάκτηση του αγαθού της ανθρωπίνης αξιοπρεπείας, δεν αναγνωρίζεται; Είναι ένα εύλογο ερώτημα που έρχεται στα χείλη μας, σεβαστέ Γέροντα.

Όχι γιατί εμείς θέτουμε το ερώτημα αυτό σε πολιτική βάση, η ότι θέλουμε να κάνουμε πόλεμο, αλλά γιατί αγαπούμε την Ορθόδοξη Πίστη μας. Είστε Σεβασμιώτατε, Κρης στην καταγωγή. Μεσσαρίτης. Τιμημένο παιδί της Κρήτης. Ευρίσκεσθε εδώ για οικογενειακούς λόγους. Απόψε, με τον π. Στέφανο κι΄ αυτός Κρης που Σας συνοδεύει και αύριο που θα μας χοροστατήσετε στην ακολουθία του Όρθρου και θα συλλειτουργήσετε, εδώ με την Ιεραρχία της Εκκλησίας Κρήτης, αλήθεια αυτός ο πόνος, αυτή η προσμονή, αυτή η ελευθερία, γίνεται ένας θούριος της προσευχής.

Απ΄ εδώ, την βάση της Ευρώπης, πέμπουμε στην Ευρώπη των λαών, των διαφόρων πολιτισμών και πανταχού, σε κάθε άνθρωπο καλής θελήσεως, το μήνυμα της εν Χριστώ καταλλαγής και ειρήνης.

Απ΄ εδώ, χρωματίζουμε με το ανεξίτηλο ανά τους αιώνες παράδειγμα της Κρήτης και το πανανθρώπινο εκείνο αίτημα που λέει: να μη υπάρχει πια κανείς άνθρωπος υπό δουλεία, κανένας άνθρωπος που να βασανίζεται, κανένας άνθρωπος που να πεινά, κανένας άνθρωπος που να δυστυχεί.

Από εδώ, τα κάστρα, το Μεγάλο Κάστρο της Κρήτης που πλέει τόσους αιώνες μέσα στην Μεσόγειο και τους δρόμους της Πόλης του Ηρακλείου, αύριο θα σε συναντήσουμε ξανά Άγιε Μηνά μας. Θα βγουν από τους τάφους τα πνεύματα των δικαίων, θα μυρίσει το αίμα της θυσίας των, οι μορφές των προ ημών, ρωμιές και μουσουλμάνες, να ποτίσουν το συνεχώς καλπάζον λευκό άλογο σου, για να τρέχεις εις αντίληψη ενδεών και ασθενών.

Σε αισθανόμαστε απόψε εμείς τα παιδιά σου Άγιε του Θεού. Μας ακουμπάς την καρδιά στην κυριολεξία και η χάρη σου θεραπεύει την αρρώστια και την απιστία μας.

Τείνουμε και εμείς τα χέρια μας για να μας οδηγήσεις στην πολυκύμαντη πορεία της ζωής μας. Κάθε μέρα, κάθε κτύπος από τα καμπαναριά σου είναι το μήνυμα της ενθύμησης της συνεχούς  ευεργετικής παρουσίας σου. Κάθε κτύπος απ΄ τις καμπάνες σου είναι τα μηνύματα της κάθε χαράς και κάθε λύπης που πέφτει στο Μεγάλο Κάστρο.

Εσύ μας έκαμες ένα και συνεχίζεις να μας κάνεις να περνάμε από το διαβολικό εγώ των διαιρέσεων στο χριστιανικό εμείς, στην Ορθόδοξη Χριστιανική Κοινότητα της Εκκλησίας Κρήτης, η οποία κάτωθεν της πολυτίμου, απαραιτήτου, ευλογημένης και Ιεράς σκέπης της Μητρός Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας, το Οικουμενικό μας Πατριαρχείο, καλείται να παλέψει με την μετανεωτερικότητα των καιρών και να βγει και πάλιν νικητής.

Άγιε των παιδικών μας χρόνων, Άγιε των Εκκλησιαστικών αναμνήσεών μας, συγκεφαλαιωτά των Παραδόσεων μας, με όλη την ψυχή προσκυνούμε την Αγία σου Εικόνα και τα Άγια σου Λείψανα.

Ένα χαρακτηριστικό επίγραμμα της ημέρας των εγκαινίων του Ναού τούτου, στους δρόμους του Ηρακλείου, έλεγε τότε, την εποχή εκείνη, την Κυριακή των Μυροφόρων του 1895: «Χαίρε Μηνά, πολιούχε ημών, Χαίρε Μηνά η δόξα του Ηρακλείου».

Απόψε εν έτει 2002, σε καιρούς πολυπολιτισμικότητας, με ζήλο και καρδιά, σε ευμετάβλητους χρόνους, το επαναλαμβάνουμε με περισσή ευμέλεια.

Ναι είσαι η δόξα και το καύχημά του ευσεβούς λαού της Πόλης μας. Η περιώνυμη Πόλη σου, το Μεγάλο δικό σου Κάστρο της Ορθοδοξίας, το Κάστρο των θρύλων και των Ιερών Παραδόσεων, σε προσκυνεί. Μετά του Αποστόλου Τίτου, του πρώτου κρίκου της Πίστεώς μας, σε εορτάζει και φέτος πάνυ ευλαβώς.

Φρουρέ και προστάτα ημών, φύλατε την Πόλη τούτη. Φύλατε το ηρωικό σταυροδρόμι της Μεσογείου, την εύανδρη Κρήτη μας. Σκέπαζε την ενταύθα Εκκλησία, τον Αρχιεπίσκοπό της Κρήτης Τιμόθεο, Πρόεδρο της Ιεράς Επαρχιακής Συνόδου της Εκκλησίας Κρήτης, την περί Αυτόν θεόλεκτον Ιεραρχία της Μεγαλονήσου, τους Άρχοντας, τον Ιερό μας Κλήρο και τον φιλότιμο λαό μας που απόψε σε προσκυνεί μεγαλοπρεπώς.

† Ο ΚΝΩΣΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΣ